Projekt ustawy platformowej popełnia kardynalny błąd pojęciowy, zrównując nadzór nad pracą kurierów i kierowców z oprogramowaniem, które legalnie rozlicza projekty realizowane online, zapewnia bezpieczeństwo escrow freelancerom oraz firmom, a także odprowadza setki milionów złotych podatków do budżetu państwa. Przepisy, które pod pozorem wdrażania unijnej dyrektywy miały cywilizować przewozy, rykoszetem uderzają m.in. w 380 tysięcy polskich wolnych strzelców – z których aż 67% posiada już stały etat i dorabia projektowo do pensji ze względu na rosnące koszty życia. Zignorowanie unijnego wyłączenia dla narzędzi fakturowo-rozliczeniowych (motyw 20 Dyrektywy PWD) oraz groźba natychmiastowo wykonalnych decyzji urzędniczych grożą paraliżem bezpiecznego rozliczania drobnych zleceń i dzieł autorskich. Oznacza to dla polskiej gospodarki stratę 18 mld zł w PKB oraz ucieczkę kolejnych miliardów złotych wpływów podatkowych za granicę i do szarej strefy. Czy „dobra praca” musi oznaczać naruszanie konstytucyjnej swobody zawierania umów i przymusowe narzucanie kolejnych etatów każdemu – nawet tym, którzy już je mają?

• Autonomia, sprawczość i praca projektowa zamiast sztywnego gorsetu 8 godzin przy biurku: z danych cyklicznego badania Useme Index wynika, że ponad 67% polskich twórców łączy zlecenia z etatem lub traktuje freelancing jako w pełni autonomiczny, celowy model kariery.
• Demokratyzacja dochodów poza metropoliami: niezależna praca cyfrowa przestała być enklawą Warszawy czy Krakowa, stając się kluczową dźwignią rozwoju zawodowego i finansowego w mniejszych miastach i na terenach wiejskich.
• Błąd pojęciowy w projekcie ustawy platformowej: pod hasłem cywilizowania pracy kurierów resort pracy wrzucił do jednego worka korporacje przewozowe z oprogramowaniem rozliczeniowym projektów online i usługą escrow. Wycięcie unijnego bezpiecznika (motyw 20 Dyrektywy PWD) to prosty przepis na paraliż prawny i odebranie 380 tysiącom polskich wykonawców możliwości legalnego zarobkowania.

Mit „jedynego słusznego etatu”: podmiotowość to prawo do samostanowienia

W ogólnokrajowej dyskusji o rynku pracy wciąż pokutuje uproszczony dogmat, według którego każda aktywność zarobkowa poza tradycyjnym etatem jest z definicji patologią, a powszechnym ideałem zawodowym Polaków ma być sztywna umowa o pracę pod stałym nadzorem kierownika. Twarde realia gospodarcze oraz ustalenia cyklicznego badania Useme Index całkowicie zadają kłam tej tezie: dla rosnącej rzeszy polskich pracowników wiedzy – od programistów i grafików po tłumaczy czy twórców treści – dobra praca oznacza przede wszystkim samostanowienie, rozliczanie za realny efekt i elastyczność czasową. Aż dwie trzecie (ponad 67%) rodzimych specjalistów świadomie dywersyfikuje swoje przychody, realizując projekty równolegle do stałej pracy lub dla wielu niezależnych zleceniodawców, a cyfrowy model współpracy pozwala im zarabiać według zachodnich stawek bez opuszczania mniejszych miast i wsi.

Niestety, forsowany przez resort pracy projekt tzw. ustawy platformowej (druk UC160) – choć przygotowany z myślą o uregulowaniu sektora dostaw i przewozów – całkowicie zignorował unijny bezpiecznik wyłączający narzędzia fakturowo-rozliczeniowe i usługę escrow (motyw 20 Dyrektywy PWD). Przez ten skrajny gold-plating oraz brak precyzyjnych definicji bezpieczne narzędzia rozliczeniowe mogą zostać arbitralnie uznane za „pracodawcę”. Według analizy Towarzystwa Ekonomistów Polskich (TEP) grozi to trwałym ubytkiem w PKB na poziomie 18 mld zł rocznie (spadek PKB o 0,36%), redukcją zatrudnienia o 0,65% oraz bezpowrotnym wypchnięciem polskich talentów i miliardów złotych podatków do jurysdykcji zagranicznych, w tym w USA.

W Polsce rynek niezależnych pracowników wiedzy – programistów, tłumaczy, grafików, copywriterów czy specjalistów e-commerce – liczy już 380 tysięcy osób. Dla większości z nich praca projektowa to nie ucieczka od etatu, lecz świadomy wybór: sposób na monetyzację unikalnych kompetencji, elastyczne zarządzanie własnym czasem i budowanie finansowej niezależności na własnych zasadach.

Kim naprawdę jest polski freelancer?

Zamiast operować uproszczonymi stereotypami, warto spojrzeć na strukturę i dynamikę polskiego rynku niezależnych specjalistów, którą obrazuje baza i analizy Useme Index – największego w Europie Środkowo-Wschodniej ekosystemu rozliczeń pracy zdalnej:

1. Świadoma dywersyfikacja i niezależność finansowa:
   • Ponad dwie trzecie (tj. 67%) polskich freelancerów realizuje zlecenia dodatkowo obok stałego zatrudnienia. Freelancing nie jest dla nich „zastępstwem braku etatu”, lecz formą bezpiecznego budowania poduszki kapitałowej, rozwijania własnych pasji i testowania przedsięwzięć rynkowych bez ponoszenia skrajnego ryzyka.
   • Pozostała część – jedna trzecia – to w pełni samodzielni specjaliści (full-time freelancers) – w ich przypadku bezpieczeństwo opiera się na dywersyfikacji portfela wielu niezależnych klientów.
2. Likwidacja wykluczenia regionalnego i szansa dla małych ojczyzn:
   • Niezależna praca cyfrowa przestała być zjawiskiem wielkomiejskim. Z danych Useme Index wynika, że coraz większy odsetek wykonawców pracuje z mniejszych miejscowości powiatowych oraz terenów wiejskich.
   • Dzięki cyfrowym narzędziom rozliczeniowym grafik z Podkarpacia czy tłumacz z Warmii realizują zlecenia bezpośrednio dla podmiotów z Europy Zachodniej i USA. Zarabiają według stawek globalnych, ale pieniądze wydają i podatki płacą lokalnie. Mechaniczne usztywnienie form współpracy podcina ten mechanizm wyrównywania szans rozwojowych w całej Polsce.
3. Globalna konkurencyjność polskich talentów:
   • Polscy specjaliści wygrywają na arenie międzynarodowej elastycznością, wysoką jakością i kulturą „dowożenia” projektów. Wtłoczenie ich w sztywne rygory polskiego Kodeksu pracy sprawia, że zagraniczny klient natychmiast wybierze wykonawcę z platform z USA, które działają w warunkach pełnej swobody kontraktowej.

„Dobra praca to możliwość decydowania o sobie. Nasi użytkownicy to świadomi profesjonaliści, którzy sami ustalają, z kim pracują, o której wstają i ile projektów prowadzą równolegle. Próba urzędowego uszczęśliwienia ich etatem i narzucenia im kierownictwa tam, gdzie go w ogóle nie ma, to zaprzeczenie podmiotowości. To próba zawrócenia rzeki kijem i odebranie ludziom wolności gospodarczej w imię dogmatów, które nie przystają do realiów XXI wieku” – komentuje Przemysław Głośny, CEO Useme.com.

Projekt ustawy platformowej: urzędniczy błąd pojęciowy i realne zagrożenia

Źródłem obecnego niepokoju w całej branży cyfrowej jest projekt ustawy o pracy za pośrednictwem platform internetowych. Regulacja miała w założeniu wdrażać unijną dyrektywę PWD (UE 2024/2831) i ucywilizować sytuację kurierów miejskich oraz kierowców aplikacji przewozowych. Zamiast tego przygotowano projekt dotknięty głębokim gold-platingiem – urzędnicy resortu pracy poszli znacznie dalej niż wymogi Brukseli, stwarzając ryzyko paraliżu nowoczesnej gospodarki usługowej i sektora e-commerce.

Analiza prawna i makroekonomiczna wskazuje na cztery newralgiczne wady projektu:

1. Błąd pojęciowy i wycięcie motywu 20 Dyrektywy UE

W polskim projekcie pojawił się fałszywy znak równości: uznano, że każda cyfrowa usługa to tożsama „platforma”. To fundamentalny błąd. Czym innym jest aplikacja kurierska czy przewozowa, która w czasie rzeczywistym zarządza człowiekiem w terenie, narzuca stawkę za kilometr i monitoruje trasę GPS, a czym innym oprogramowanie do bezpiecznych rozliczeń transakcji i usługa escrow dla nieznających się stron. Narzędzia rozliczeniowe chronią twórcę przed brakiem zapłaty, zleceniodawcę przed niewykonaniem zlecenia, a zarazem stanowią kluczowego sprzymierzeńca budżetu państwa, pobierając i odprowadzając podatki bezpośrednio do polskiego fiskusa.

Właśnie dlatego prawodawca unijny w motywie 20 Dyrektywy platformowej (PWD) wprost zastrzegł, że za cyfrowe platformy pracy nie mogą być uznawane narzędzia, które jedynie pośredniczą w płatnościach, wystawiają faktury czy udostępniają infrastrukturę techniczną, a organizowanie pracy ma u nich charakter wyłącznie pomocniczy i akcesoryjny. Polski projektodawca w art. 2 projektu ustawy platformowej całkowicie to wyłączenie zignorował. W połączeniu z rygorem natychmiastowej wykonalności decyzji PIP inspektor zyskuje arbitralne prawo do uznania mechanizmu rozliczeniowego za „pracodawcę”. Nie mówimy tu o jednostkowym sporze: w ekosystemie obsługującym setki tysięcy mikrotransakcji rocznie zakwestionowanie choćby ułamka z nich – np. kilku tysięcy zleceń po 200–300 zł – uruchamia lawinę natychmiastowych roszczeń składkowych i rygorów kadrowych, co dla polskiej firmy technologicznej oznacza natychmiastowy paraliż operacyjny i proste widmo upadłości jeszcze przed rozpoczęciem przewodu sądowego.

2. Utożsamienie wymogów prawa (AML, DAC7) z „nadzorem algorytmicznym”

Platformy technologiczne i instytucje płatnicze są na mocy odrębnych przepisów bezwzględnie zobowiązane do weryfikacji tożsamości użytkowników, przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML) oraz transparentnego raportowania skarbowego (dyrektywa DAC7). Zgodnie z obecnym brzmieniem projektu ustawy platformowej automatyczne mechanizmy weryfikacyjne i procedury bezpieczeństwa mogą zostać zinterpretowane jako „zautomatyzowane systemy monitorowania i podejmowania decyzji”, czyli rzekomy dowód na sprawowanie kontroli pracowniczej.

3. Błędy metodologiczne OSR i realny koszt makroekonomiczny

Rządowa Ocena Skutków Regulacji (OSR) sama odnotowuje, że w branży przewozów i dostaw działa w Polsce nawet 600 tys. osób, po czym arbitralnie ścina kalkulację do 300 tys., przyznając zarazem, że ustawa zmniejszy dochody wykonawców o co najmniej 272 mln zł. Tymczasem – jak alarmuje Towarzystwo Ekonomistów Polskich (TEP) – rygorystyczny wariant automatycznego narzucania etatu grozi trwałym spadkiem PKB o 0,36% (ok. 18 mld zł rocznie) oraz redukcją poziomu zatrudnienia o 0,65%. Wariant minimalistyczny obciążeń dla sektora prywatnego przekracza 1,34 mld zł w dekadę.

4. Likwidacja szarej strefy a ryzyko utraty setek milionów wpływów podatkowych

Nowoczesne narzędzia rozliczeniowe są kluczowym sprzymierzeńcem polskiego fiskusa. Specyfika rynku niezależnych twórców opiera się na setkach tysięcy rozproszonych, drobnych zleceń, które w tradycyjnym modelu są dla administracji skarbowej praktycznie niewyłapywalne i naturalnie zasilają szarą strefę. Oprogramowanie transakcyjne agreguje ten potężny mikro-rynek: rejestruje zlecenia, legalizuje je i automatycznie odprowadza podatki u źródła bezpośrednio do budżetu państwa. Useme w ciągu ostatnich 12 miesięcy przekazało do polskiego urzędu skarbowego blisko 100 milionów złotych z tytułu podatków i danin.

Zablokowanie bezpiecznych mechanizmów fakturowo-rozliczeniowych nie zmusi programisty czy tłumacza do przejścia na etat w zagranicznej agencji. Spowoduje natomiast, że ten rozdrobniony kapitał powróci do szarej strefy lub odpłynie na platformy amerykańskie świadczące usługi w modelu brutto, poza jurysdykcją polskich organów kontrolnych. Państwo nie zyska w ten sposób ani jednego nowego pracownika etatowego, tracąc jednocześnie pewne, wielomilionowe wpływy budżetowe.

„W publicznej dyskusji dominuje przekonanie, że każda platforma internetowa działa tak samo. Rozumiemy intencję resortu pracy i potrzebę uregulowania kwestii rozliczeń oraz nadzoru na rynku aplikacji transportowych czy kurierskich, gdzie specyfika pracy wymaga jasnych zasad. Problem w tym, że wrzucenie wszystkich podmiotów technologicznych do jednego worka z napisem ‘platforma’ jest błędem pojęciowym. Usługa escrow i oprogramowanie rozliczeniowe to nie narzędzie zarządzania ludźmi, lecz cyfrowa ochrona transakcji – zabezpiecza niezależnego wykonawcę przed brakiem zapłaty, a państwu gwarantuje pobór podatków u źródła. W Polsce 380 tysięcy wolnych strzelców chce po prostu legalnie dorobić do domowego budżetu. Jeśli pod pretekstem porządkowania rynku zniszczymy bezpieczne i legalne mechanizmy rozliczeń, ci ludzie nie przejdą na etaty – zostaną wepchnięci za granicę lub w szarą strefę, a budżet straci miliardy złotych z pewnych wpływów podatkowych. Warto podkreślić, że takie platformy jak Useme.com to kluczowy sprzymierzeniec nie tylko freelancerów i firm, ale także budżetu państwa, legalizujący dziesiątki tysięcy mikrozleceń i odprowadzający od nich daniny bezpośrednio do polskiego fiskusa.” – podkreśla Piotr Krawiec, Członek Rady Nadzorczej Useme.com.

Rynkowe postulaty

W celu usunięcia wad prawnych i zabezpieczenia wolności wyboru polskich specjalistów, branża cyfrowa postuluje pilne wprowadzenie do projektu trzech kluczowych poprawek przywracających standard UE+0:

1. Przywrócenie unijnego wyłączenia (motyw 20 Dyrektywy PWD): jednoznaczne wpisanie do ustawy, że podmioty dostarczające oprogramowanie fakturowe, rozliczające płatności i podatki nie są cyfrowymi platformami pracy ani pracodawcami, o ile nie ustalają jednostronnie stawek, czasu ani sposobu realizacji zlecenia.
2. Koniec z natychmiastową wykonalnością decyzji PIP: wstrzymanie automatycznego przekształcania umów do czasu prawomocnego wyroku niezawisłego sądu – dokładnie tak, jak stanowi obowiązująca ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy.
3. Rozdzielenie nadzoru algorytmicznego od wymogów prawa: ustawowe wyłączenie obowiązkowych procedur bezpieczeństwa, AML, weryfikacji tożsamości i raportowania podatkowego (DAC7) z katalogu rzekomego „kierownictwa pracowniczego”.

Pełna treść komunikatu prasowego w pliku .xdoc dostępną jest tutaj – kliknij, aby pobrać

Kontakt dla mediów:

Marek Jaworowski

Praktycy.com

***

O Useme.com

Useme to największa w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej platforma do legalnych rozliczeń zleceń realizowanych zdalnie, łącząca niezależnych specjalistów z przedsiębiorstwami. Misją spółki jest tworzenie bezpiecznego, cyfrowego ekosystemu wspierającego elastyczne formy współpracy oraz transparentność podatkową na nowoczesnym rynku pracy. Podmiot powstał w 2014 roku we Wrocławiu, gdzie nieprzerwanie mieści się jego główna centrala. Z rozwiązań Useme aktywnie korzysta już ponad 300 tysięcy freelancerów oraz firm z ponad 50 krajów.